Παιχνίδι και μάθηση στο μουσείο για παιδιά με ή χωρίς μαθησιακές δυσκολίες

Επίσκεψη στο μουσείο- Τί προσφέρει σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες

 

Παιχνίδι και μάθηση στο μουσείο για παιδιά με ή χωρίς μαθησιακές δυσκολίες

Μέσα στους γρήγορους ρυθμούς της σύγχρονης καθημερινότητας, της κοινωνίας των smartphone και των tablet, όπου με ένα κλικ είναι σχεδόν όλα εφικτά. . .  οι γονείς  και τα παιδιά τους σπαταλούν ώρες μπροστά τους, άλλοτε εποικοδομητικά και άλλοτε όχι και τόσο! Ο κάθε γονιός προσπαθεί το καλύτερο για το παιδί του και το κάνει όσο καλύτερα μπορεί. Πολλοί αναρωτιούνται πώς θα μπορούσαν να περάσουν τον ,ελάχιστο ίσως χρόνο, που έχουνμε το παιδί τους, πιο ποιοτικά.

Η επίσκεψη σε ένα μουσείο είναι μια λύση στο παραπάνω ερώτημα. Η σκέψη γυρίζει πολλές φορές μέσα στο μυαλό, αλλά οι αναστολές μπορεί να είναι πολλές, όπως «Δεν ξέρω τι ώρες είναι ανοιχτό, εάν είναι προσβάσιμο και τι θα κάνω μέσα στο μουσείο», ιδιαίτερα όταν δεν έχει τύχει να έχει πάει…

Τα περισσότερα μουσεία διαθέτουν ηλεκτρονικές σελίδες και κάποια και εικονική περιήγηση, οπότε ο καθένας μπορεί να «πάει» στο μουσείο, όντας καθισμένος στον καναπέ του και έχοντας μπροστά του την αγαπημένη του οθόνη(smartphone/tablet). Με αυτό τον τρόπο χρησιμοποιείται κάτι «απαγορευτικό», αλλά αγαπημένο, με δημιουργικό και εκπαιδευτικό τρόπο.

Αρχικά, μπορείτε μαζί με το παιδί σας να περιηγηθείτε στο διαδίκτυο και να βρείτε πληροφορίες για τις ώρες και τις δυνατότητες προσβασιμότητας του μουσειακού χώρου που επιθυμείτε να επισκεφτείτε και έτσι να οργανώσετε μαζί την επίσκεψη σας, δίνοντας στο παιδί σας ενεργό ρόλο. Η ανάληψη πρωτοβουλιών και σχεδιασμού ενεργειών είναι κάτι που χρειάζονται όλοι και, ιδιαίτερα τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες.

Όσο για το τι θα κάνετε μέσα στο μουσείο  πηγαίνοντας,εικονικά ή μη, σε περίπτωση που δεν έχετε ξαναπάει σε αυτό, μια πολύ όμορφη ιδέα έδωσε η Δρ. Γεωργία Κακούρου-Χρόνη, καλεσμένη του Συνδέσμου Φιλολόγων Μεσσηνίας σε ένα σχετικό σεμινάριο για εκπαιδευτικούς, πριν λίγους μήνες στην Καλαμάτα. Η ιδέα είναι βασισμένη στους πολλαπλούς τύπους της νοημοσύνης του Gardner, όπου ανάλογα με την κλίση που έχει το παιδί σας, μπορείτε να παίξετε το παιχνίδι «Μάντεψε ποιο;». Για παράδειγμα ανάλογα με την ιδιαίτερη ικανότητα του, για παράδειγμα στη ζωγραφική, στον σχεδιασμό χαρτών, στην έκφραση συναισθημάτων, στην προφορική ή γραπτή περιγραφή του ζητήστε του να επιλέξει ένα έκθεμα και να σας το περιγράψει, προσπαθώντας να μαντέψετε ποιο είναι αυτό και πού είναι. Αντίστροφα μπορείτε να το κάνετε εσείς και το παιδί σας να γίνει ο μάντης. Έτσι μπαίνετε στη διαδικασία ενός ενεργού διαλόγου με το παιδί σας ενισχύοντάς του τις ιδιαίτερες ικανότητές του, τις οποίες ενδεχομένως δεν έχει τη δυνατότητα να καλλιεργήσει στο σχολικό του περιβάλλον.

Παρακάτω παραθέτονταικάποιες ενδεικτικές  δραστηριότητες που στόχο έχουν την επικοινωνία του γονιού με το παιδί με αφορμή  ένα μουσειακό έκθεμα:

  • Συζήτηση για το «Μουσείο»

Μπορείτε να κάνετε ένα διάλογο με το παιδί και να του θέσετε τις  παρακάτω ενδεικτικές ερωτήσεις :

-  Τι είναι το μουσείο;

-  Τι έχει μέσα;

-  Υπάρχουν πολλά και διαφορετικά μουσεία;

-  Γιατί οι άνθρωποι βάζουν τα παλιά αντικείμενα σε μουσεία;

-  Γιατί βάζουν τα αγγεία και τα νομίσματα σε βιτρίνες;

-  Τι είναι άγαλμα;

-  Από τι είναι φτιαγμένο ένα άγαλμα;

-  Πού βρίσκουμε τα αρχαία;

-  Ποιοι τα βρίσκουν και πώς;

-  Πληρώνουμε για να μπούμε μέσα σε ένα μουσείο;

-  Τι επιτρέπεται και τι όχι σε ένα μουσείο;

  • Βρίσκω το ταίρι του.

Αυτή η δραστηριότητα απαιτεί μια μικρή προετοιμασία πριν την επίσκεψη στο μουσείο, όπου θα πρέπει να έχετε κατεβάσει μια φωτογραφία ενός εκθέματος από το ψηφιακό υλικό, που διαθέτουν πλέον όλα τα μουσεία, ή να χρησιμοποιήσετε το διαδίκτυο κατά την επίσκεψη δείχνοντας τη φωτογραφία από την «αγαπημένη σας οθόνη» και να ζητήσετε από το παιδί να βρει πού είναι το εικονιζόμενο έκθεμα.

  • Φαντάζομαι τι έγινε πριν ή μετά

Είτε πρόκειται για άγαλμα είτε για κάποιον πίνακα, μπορείτε να ζητήσετε από το παιδί σας να φανταστεί και να αναπαραστήσει τι έγινε λίγο πριν ή λίγο μετά από αυτό που βλέπετε.Στήστε  ένα μικρόθεατρικό δρώμενο με ηθοποιούς εσάς  και το παιδί, έχοντας το παιδί και τον ρόλο του σκηνοθέτη.

  • Παντομίμα

Το παιδί επιλέγει ένα έκθεμα και προσπαθεί να το μιμηθεί ή να το περιγράψει με το σώμα του, χωρίς να μιλήσει. Αντιστρόφως εσείς περιγράφετε με το σώμα σας ένα έκθεμα και το παιδί πρέπει να μαντέψει ποιο είναι.

  • Ασκήσεις βλέμματος

Μιλήστε  για ένα αντικείμενο με το παιδί σας, διαβάζοντας τη λεζάντα και το παιδί κάνει δήθεν ότι έχει κάμερα και το μαγνητοσκοπεί.

  • Ασκήσεις συγκέντρωσης

Πείτε στο παιδί να συγκεντρωθεί σε μια λεπτομέρεια ενός αντικείμενου που του άρεσε. Στη συνέχεια κλείστε τα μάτια σας και σκεφτείτε  μόνο αυτό το αντικείμενο. Στη συνέχεια μπορείτε να το ζωγραφίσετε και να βάλετε τη ζωγραφιά σας σε ένα φάκελο. Στο τέλος αλλάξτε τους φακέλους σας και δείτεεάν σκεφτόσασταν το ίδιο έκθεμα.

  • Γλύπτης και έργα τέχνης

Το παιδί γίνεται γλύπτης και εσείς είστε  ένα υλικό, π.χ. ξύλο ή μάρμαρο. Ο γλύπτης με ορισμένες κινήσεις σας μετασχηματίζει σαν το αντικείμενο που έχει επιλέξει.

  • Άσκηση Φαντασίας

Επιλέξτε ένα έκθεμα από το μουσείο και βρείτε  παράξενες χρήσεις του όπως για παράδειγμα μια ρόκα, τη χρησιμοποιούμε για να γαργαλάμε ένα ποντίκι, για να τρώμε μαλλί της γριάς, για να δείχνει ο οφθαλμίατρος έναν πίνακα, για να βγάλουμε τα κουκούτσια από τα κεράσια για να διευθύνουμε μια ορχήστρα (Άλκηστις, 1996).

Όλα τα παραπάνω είναι μερικές μόνο προτεινόμενες δραστηριότητες.Αυτό που χρειάζεται κυρίως είναι αγάπη, κάτι που είναι δεδομένο σε όλους τους γονείς για να ενισχύσουν τις δυνατότητες των παιδιών τους. . . και ίσως, λίγη φαντασία, που από αυτή έχουν άπλετη τα παιδιά. . . Αγάπη, λοιπόν και φαντασία τα δύο συστατικά για μια απόλυτα επιτυχημένη μουσειακή εμπειρία.

Αλίσσια Σπυροπούλου

Φιλόλογος Ειδικής Αγωγής -  Μουσειοπαιδαγωγός

Πηγές :

Άλκηστις (1996).Μουσεία και Σχολεία, Δεινόσαυροι και Αγγεία. Αθήνα. Ελληνικά Γράμματα

Κακούρου-Χρόνη, Γ. (2015). Προφορικές σημειώσεις της γράφουσας από το σεμινάριο «Σεμινάριο Μουσειακής Εκπαίδευσης: Πώς οργανώνουμε μια βιωματική επίσκεψη σ' ένα μουσείο. Πρακτική εφαρμογή στο Μουσείο» που οργάνωσε ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Μεσσηνίας. Καλαμάτα

 

Επίσκεψη στο μουσείο- Τί προσφέρει σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες

Την τελευταία δεκαετία, ο εκπαιδευτικός τομέας των μουσείων δεν περιορίζεται μόνο στον σχεδιασμό και την εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων, αλλά εμπλέκεται στην ευρύτερη επικοινωνιακή πολιτική των μουσείων, λαμβάνοντας ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των εκθεσιακών ενοτήτων με την επεξεργασία των νοημάτων και του συνολικού αφηγήματος που κάθε εκθεσιακή ενότητα συγκροτεί, με στόχο τη διεύρυνση της ουσιαστικής προσβασιμότητάς τους και τη διευκόλυνση διαφορετικών ομάδων να συμμετέχουν ενεργά και να αξιοποιούν δημιουργικά τη μουσειακή εμπειρία (Dewdneyetal,2013).

Η τοποθέτηση των επισκεπτών στο κέντρο του ενδιαφέροντος των μουσείων μεταβάλλει την ιδιότητα και τον ρόλο της παρουσίας τους εντός του μουσείου, από ένα αδιαφοροποίητο ευρύ κοινό, σε ειδικές ομάδες επισκεπτών, από επισκέπτες σε θεατές, ακροατές, καταναλωτές και στη συνέχεια σε συνομιλητές και παραγωγούς νοημάτων, αναγνωρίζοντας τις αντίστοιχες διαφορετικές ικανότητες, ανάγκες και προσδοκίες, τους διαφορετικούς τύπους νοημοσύνης σύμφωνα με τον Gardner(1983), τη διαφορετική κοινωνική ή πολιτισμική προέλευση, τη διαφορετική ηλικία, το διαφορετικό φύλο κ.ά.Ιδιαίτερα, η θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης του Gardner προτείνει ότι οι άνθρωποι έχουν μια σειρά μοναδικών γνωστικών μορφών για την έκφραση της σκέψης και της δημιουργικότητας και υποστηρίζει ότι πρέπει να αναδειχθούνόλες αυτές οι μορφές, όχι μόνο εκείνες που συνδέονται παραδοσιακά με τη σχολική επιτυχία (Hein,1998).

Κατά συνέπεια, το μουσείο μπορεί να συμβάλλει στην ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και έτσι από τον «ενεργό επισκέπτη» να περάσουμε στον αυριανό ενεργό πολίτη, αφού το σύγχρονο μουσείο δεν προσφέρει γνώσεις για παθητική κατανάλωση, αλλά δημιουργεί ενεργητικό κοινό. Η περιδιάβαση του παιδιού στο μουσείο μπορεί να βοηθήσει το παιδί

  • να ανακαλύψει τον εαυτό του,
  • να εκφράσει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του,
  • να αποκτήσει γνώσεις,
  •  να κινηθεί με εμπιστοσύνη σε πολλούς και διαφορετικούς χώρους και εν τέλει
  • να συμβάλλει στην κοινωνική, συναισθηματική και γλωσσική του ανάπτυξη (Κακούρου-Χρόνη, 2005:39), ενώ ταυτόχρονα
  •  προσφέρει φυσική και πνευματική απελευθέρωση από τουςπεριορισμούς της τάξης (Κόνσολας, 2007).

Τα χαρακτηριστικά των παιδιών, αλλά και μεγαλύτερων ανθρώπων με μαθησιακές δυσκολίες, περιορίζουν ευθέως την προσβασιμότητά τους στα πολιτισμικά αγαθά και τους χώρους έκθεσης των αγαθών αυτών, τα μουσεία. Ωστόσο, ο σημαντικότερος περιορισμός  σχετίζεται με τη γενικότερη στάση τους έναντι οποιασδήποτε δραστηριότητας που, κατά την δική τους οπτική, απαιτεί διάθεση γνωστικών πόρων, και έχει ακαδημαϊκό χαρακτήρα.

Πολλές φορές τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, συνειδητά ή ασυνείδητα εμφανίζουν αρνητική διάθεση ενασχόλησης με κάτι  που εμπεριέχει γραπτό λόγο, καλύπτοντας τις αδυναμίες τους σχετικά με την ανάγνωση και την κατανόηση αυτής πίσω από την αδιαφορία ή και την απαξίωση.

Τα χαρακτηριστικά και οι δυσκολίες των μαθησιακών δυσκολιών που, κατά κύριο λόγο, επιφέρουν μείωση της προσβασιμότητας στα πολιτιστικά αγαθά και στα μουσεία  είναι :

  • Η φτωχή κατανόηση γραπτού λόγου π.χ. δυσκολία ανάγνωσης και κατανόησης
  • Δυσκολίες στην ανάγνωση και κατανόηση μεγάλων, πολυσύλλαβων, δύσκολων και όχι συχνόχρηστων λέξεων
  • Φτωχή μνήμη
  • Ελλειμματική προσοχή
  • Δυσκολίες στην οργάνωση
  • Προβλήματα στην ανάπτυξη της τυπικής σκέψης
  • Χαμηλή ποιότητα μεταγνωστικών δεξιοτήτων
  • Έλλειψη κινήτρων
  • Έλλειψη αυτορρύθμισης
  • Δυσκολία στην κατανόηση & έκφραση εννοιών που αφορούν :
    • Χώρο-χρόνο
    • Συγκριτικές σχέσεις
    • Επαγωγικό
    • Παραγωγικό συλλογισμό (κυρίως)

Η Παιδαγωγική και η Ειδική Εκπαίδευση προτείνουν: «Αλλάζουμε, προσαρμόζουμε, διαφοροποιούμε για να αντισταθμίσουμε τις δυσκολίες». Συγκεκριμένα, ο κάθε μαθητής και κάθε άνθρωπος γενικότερα, είτε εμφανίζει μαθησιακές δυσκολίες είτε όχι, έχει τα δικά του μοναδικά χαρακτηριστικά, τα οποία προσδιορίζουν εκτός των άλλων, τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει όλα τα γνωστικά έργα και τελικά μαθαίνει.

Πλεονεκτήματα από την επίσκεψη μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες σε μουσειακούς χώρους (Τζιβινίκου,2015) :

1.Ενίσχυση της αναγνωστικής ετοιμότητας του παιδιού

Με τη μουσειακή επίσκεψη το παιδί έχει τη δυνατότητα να καλλιεργήσει και να αναπτύξει τον προφορικό του λόγο, ο οποίος αποτελεί τη βάση για την κατάκτηση της ανάγνωσης, επειδή τα παιδιά μαθαίνοντας να μιλούν αναπτύσσουν ένα μεγάλο αριθμό γενικών γνωστικών στρατηγικών μάθησης. Επίσης, μαθαίνοντας να μιλούν και να κατανοούν τον προφορικό λόγο, αποκτούν τα μέσα για να κατανοήσουν την ανάγνωση, όπως λεξιλόγιο και σύνταξη. Κατανοούν τους διαφορετικούς τρόπους για τη μετάδοση των μηνυμάτων και έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώσουν και να ελέγξουν τις υποθέσεις τους κατά την εκμάθηση της ανάγνωσης.

Σύμφωνα και με την Παντελιάδου (2000), οι πλούσιες, καλά οργανωμένες και ταυτόχρονα παιγνιώδεις εμπειρίες στα μουσεία ενισχύουν τον αναδυόμενο γραμματισμό των παιδιών αντίστοιχα με την ηλικιακή τους ομάδα, αλλά κυρίως μπορούν να κινητοποιήσουν τα παιδιά που βρίσκονται σε επικινδυνότητα εμφάνισης μαθησιακών δυσκολιών, να ασχοληθούν με δραστηριότητες που έχουν έμμεσα ακαδημαϊκό χαρακτήρα και συνήθως αρνούνται να ασχοληθούν με αυτές. Τέλος, η επαφή των μικρών παιδιών με το γραπτό υλικό (τις πινακίδες, τα βιβλία που εκδίδονται από τους φορείς των μουσείων κ.ά.) αποτελούν πολύτιμη πηγή εμπειριών γραμματισμού.

2.Ενίσχυση του μαθησιακού προφίλ του μαθητή

Η οπτικοποίηση της ιστορικής γνώσης είναι από μόνη της σπουδαία στρατηγική για την ενίσχυση της ιστορικής μάθησης των μαθητών και των άλλων ατόμων με μαθησιακές δυσκολίες. Τα μουσεία ως χώρος μάθησης μπορούν να κινητοποιήσουν τους μαθητές προς την κατεύθυνση της διερευνητικής μάθησης και να συμβάλλουν στην ανεξάρτητη μάθηση των μαθητών αυτών. Από την ιστορική γνώση, στη γενικότερη γνώση, η εμπειρική προσέγγιση της μάθησης μπορεί να ενισχύσει την αποτύπωση των νέων γνώσεων, την οργάνωσή τους στην εργαζόμενη και μακρόχρονη μνήμη, με τρόπο ώστε να διευκολύνεται η ανάκλησή τους, όποτε χρειαστεί. Τέλος, η κινητοποίηση του παιδιού και η ενεργοποίηση των εσωτερικών του κινήτρων, μπορεί να έχει θετική επίδραση στην επικέντρωση της προσοχής του, και όλα αυτά να ενισχύσουν την ίδια την αυτοεικόνα του παιδιού και τη συνολική εν τέλει μαθησιακή του επίδοση.

Αλίσσια Σπυροπούλου

Φιλόλογος Ειδικής Αγωγής – Μουσειοπαιδαγωγός

 

Πηγές:

Dewdeney,A.,Dibosa,D. &Walsh, V.(2013).Prost-critical museology: Theory and practice in the Art Museum. London & New York: Routledge.

Gardner,H.(1983).Frames of mind: The theory of multiple intelligences.New York: Basic Booksritical

GardnerH. (2006).Πώς το παιδί αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Μέθοδοι διδασκαλίας σε αρμονία με τους τρόπους σκέψης του παιδιού. Αθήνα: Ατροπός

Hein,G. (1998).Learninginthemuseum.London:Routledge

Νάκου, Ειρ. (2010).Το μουσείο ως χώρος ποικίλων εκπαιδευτικών αντιλήψεων και πρακτικών: Γενικές παρατηρήσεις με βάρη έρευνα σε πανεπιστήμια και μουσεία της χώρας μας, στο Μπ.Βέμη & Νάκου (επιμ.) Μουσεία και εκπαίδευση (σ.319-333) Αθήνα: Νήσος

Νάκου, Ειρ.(2015).Εκπαιδευτικά προγράμματα για άτομα με αναπηρίες ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία στην Ελλάδα, στο Αργυρόπουλο, Β., Χαμονικολάου Χ. & Κανάρη Χ.:Η πρόσβαση ατόμων με αναπηρίες ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων. Βόλος.

Παναγιωτόπουλος, Γ., Παναγιωτοπούλου, Π. & Χουρδάκης, Γ.(2007).Η ενίσχυση των δεξιοτήτων των μαθητών προσχολικής αγωγής στο πλαίσιο της μουσειακής αγωγής: Μια πρόταση για εφαρμογή, στο Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρμοσμένης παιδαγωγικής και Εκπαίδευση (ΕΛΛΙΕΠΕΚ), 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο με θέμα «Σχολείο Ίσο για παιδιά Άνισα».Αθήνα.

Τζιβινίκου, Σ.(2015).Μαθησιακές Δυσκολίες και θέματα προσβασιμότητας στα πολιτιστικά αγαθά και τα μουσεία. Στο Αργυρόπουλος, Β. , Χαμονικολάου, Χ. & Κανάρη Χ.:Η πρόσβαση ατόμων με αναπηρίες ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον των μουσείων και των αρχαιολογικών χώρων. Βόλος

 

 

Το Έργο μας

my gallery front

Επικοινωνία

"Ανάπτυξη" Καλαμάτας

Βασ. Όλγας 23 - Καλαμάτα

Τηλ. 2721028954

"Ανάπτυξη" Μεσσήνης

Δημ. Παύλου Πτωχού 10 - Μεσσήνη

Τηλ. 2722024065

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.