Γενικά:

social storiesΟι κοινωνικές καταστάσεις που αντιμετωπίζουμε καθημερινά δεν είναι προβλέψιμες. Για παράδειγμα, σε μια επίσκεψή μας σε ένα κατάστημα δε γνωρίζουμε εάν θα βρούμε όλα τα προϊόντα που ψάχνουμε ή αν θα χρειαστεί να περιμένουμε για πολλή ώρα στην ουρά του ταμείου. Αντίστοιχα, αν επισκεφθούμε ένα γιατρό για πρώτη φορά δεν ξέρουμε ακριβώς τι θα περιλαμβάνει η επίσκεψη. Τα παραδείγματα των μη προβλέψιμων καταστάσεων, συνομιλιών, κοινωνικών συνδιαλλαγών που αντιμετωπίζουμε καθημερινά είναι αμέτρητα. Για να ανταποκριθούμε λοιπόν στο ρόλο μας ως μέρος του κοινωνικού συνόλου, αναπτύσσουμε κοινωνικές δεξιότητες τέτοιες που να μας επιτρέπουν να συμμετέχουμε ομαλά στις καθημερινές μας κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων σε ένα νευροτυπικό παιδί, σε ένα παιδί δηλαδή χωρίς αυτισμό ή άλλες ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες γίνεται χωρίς ιδιαίτερη παρέμβαση, στο πλαίσιο των εμπειριών που αποκτά μέσα  από την οικογένεια και το σχολείο. Τα άτομα με αυτισμό όμως  δυσκολεύονται να αναπτύξουν αντίστοιχες κοινωνικές δεξιότητες. Αυτό μάλιστα αποτελεί μια από τις βασικότερες δυσκολίες των ατόμων που ανήκων στο φάσμα του αυτισμού.

Τα άτομα που δεν έχουν αναπτύξει τις κοινωνικές τους δεξιότητες δυσκολεύονται να προσαρμοστούν σε κοινωνικές καταστάσεις, αφού αυτές είναι, σε μεγάλο βαθμό, απρόβλεπτες. Η έλλειψη προβλεψιμότητας των κοινωνικών καταστάσεων έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία άγχους και σύγχυσης. Συνεκδοχικά συντελεί είτε στην απόσυρση και την αποφυγή κάποιων καταστάσεων ή στην υιοθέτηση μη λειτουργικών συμπεριφορών.  Για παράδειγμα, ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού πιθανά να μην μπορεί να κατανοήσει την αναμονή στην ουρά ενός καταστήματος. Έτσι είναι πιθανό να αισθανθεί άγχος και σύγχυση και είτε να προχωρήσει στο ταμείο νωρίτερα είτε να αντιδράσει αρνητικά είτε να αποχωρήσει - οι πιθανές αντιδράσεις είναι αμέτρητες και ιδιαίτερα υποκειμενικές, αφού ο καθένας θα μπορούσε να αντιδράσει διαφορετικά. Μολονότι η έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων συχνά δυσχεραίνει την ένταξη των ατόμων με αυτισμό στο σύνολο, έχουμε εργαλεία και τρόπους να βελτιώσουμε την κοινωνική τους κατανόηση και συνεπώς την ένταξη αλλά και την αυτονομία τους.

Τι είναι οι κοινωνικές ιστορίες:

Οι κοινωνικές ιστορίες είναι μικρά κείμενα που έχουν σκοπό να ενισχύσουν την κατανόηση μιας κοινωνικής κατάστασης και να διδάξουν κοινωνικές δεξιότητες.

Οι κοινωνικές ιστορίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να προετοιμάσουν τα παιδιά για νέες καταστάσεις (π.χ. επίσκεψη στον οδοντίατρο, εκδρομή με το σχολείο κ.λπ.), και να βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοήσουν κοινωνικές περιστάσεις και πώς μπορούν να συμπεριφερθούν (π.χ. ένα συμμαθητής μου έχει γενέθλια, ένας συγγενής μου είναι στο νοσοκομείο, δεν είμαι σίγουρος πώς πρέπει να φερθώ όταν πηγαίνω στο πάρκο κ.λπ.)


Η ιδέα για τις κοινωνικές ιστορίες ανήκει στην εκπαιδευτικό Carol Gray, η οποία έπειτα από πολυετή εμπειρία με μαθητές με αυτισμό ξεκίνησε το 1989 να γράφει ιστορίες για διδάξει κοινωνικές δεξιότητες.

Αξίζει να σημειωθεί πως οι κοινωνικές ιστορίες, αν και αρχικά προορίστηκαν για άτομα στο φάσμα του αυτισμού, μπορούν να είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές και για μαθητές με κάθε λογής ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Τι δεν είναι οι κοινωνικές ιστορίες:

Οι κοινωνικές ιστορίες δεν είναι ένα σύνολο κανόνων τα οποία ένα άτομο αναμένεται να ακολουθήσει. Εάν περιλαμβάνει προτάσεις προσταγής, τότε δεν είναι κοινωνική ιστορία. π.χ. μια κοινωνική ιστορία με θέμα την αναμονή στην ουρά του κυλικείου σκοπό έχει να διδάξει τη σημασία της αναμονής καθώς και τα βήματα αυτής της διαδικασίας, έτσι ώστε να γίνει όσο πιο κατανοητή γίνεται από το άτομο με αυτισμό. Η κοινωνική ιστορία δεν 'απαιτεί' από το άτομο να ακολουθήσει όσα γράφονται αλλά μόνο να κατανοήσει την κάθε κατάσταση ή δεξιότητα. Είναι ασφαλές να υποθέσουμε, ωστόσο, πως όταν ένα άτομο έχει κατανοήσει τα βήματα και τη σκοπιμότητα μιας διαδικασίας ή συνθήκης, τότε, με μειωμένο άγχος, μπορεί να τα ακολουθήσει και να συμμετέχει στη συνθήκη αυτή. Για παράδειγμα, αν ένα άτομο έχει κατανοήσει γιατί πρέπει να περιμένει τη σειρά του και πώς μπορεί να περιμένει, είναι πολύ πιθανό πράγματι να περιμένει υπομονετικά τη σειρά του.

Χαρακτηριστικά μας κοινωνικής ιστορίας:

  1. Σαφής στόχος:

Mια κοινωνική ιστορία έχει σαφή στόχο και παραθέτει πληροφορίες σχετικές μόνο με το στόχο αυτό. Οι πληροφορίες αυτές πρέπει να παρουσιάζονται με απλό και περιγραφικό τρόπο έτσι ώστε το άτομο που τις δέχεται να αισθάνεται ασφάλεια.

  1. Σαφής δομή:

Mια κοινωνική ιστορία αποτελείται από έναν τίτλο κι έπειτα από μια εισαγωγή στην οποία παρουσιάζεται το θέμα, ένα κύριο μέρος στο οποίο δίνονται οι λεπτομέρειες για το θέμα και έναν επίλογο στον οποίο ανακεφαλαιώνονται οι πληροφορίες της ιστορίας.

  1. Σαφής μορφή:

H μορφή της κοινωνικής ιστορίας πρέπει να ανταποκρίνεται στις ικανότητες του ατόμου για το οποίο προορίζεται. Μπορεί να περιλαμβάνει εικόνες, φωτογραφίες και σύμβολα εξατομικευμένα με σκοπό να ενισχύσουν την κατανόηση της ιστορίας από το άτομο για το οποίο προορίζεται

  1. Γλώσσα και λεξιλόγιο:

Η γλώσσα και το λεξιλόγιο της κοινωνικής ιστορίας έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: χρήση πρώτου ή τρίτου ενικού προσώπου, θετικό ύφος και τόνο, αποκλειστικά κυριολεκτική χρήση της γλώσσας – αποφυγή μεταφορικών εκφράσεων, σαφή και ξεκάθαρα νοήματα και αποφυγή αρνητικών διατυπώσεων.

  1. Πληροφορίες:

Δίνει πληροφορίες που απαντούν στις ερωτήσεις ποιος; πού; πότε; πού; πώς; τι; γιατί;

  1. Προτάσεις:

Περιέχει κυρίως περιγραφικές προτάσεις και δευτερευόντως προτάσεις που καθοδηγούν και δίνουν διαφορετική προοπτική. Οι περιγραφικές προτάσεις παραθέτουν αντικειμενικά γεγονότα. Οι προτάσεις προοπτικής είναι εκείνες που αναφέρονται στις σκέψεις ή στα συναισθήματα κάποιου. Οι καθοδηγητικές προτάσεις παραθέτουν μια σειρά πιθανών αντιδράσεων, τι μπορεί δηλαδή το άτομο να κάνει. Για παράδειγμα, σε μια κοινωνική ιστορία που προετοιμάζει ένα παιδί για ένα πάρτυ γενεθλίων, μια περιγραφική πρόταση θα ήταν 'Στα πάρτυ γενεθλίων υπάρχει μουσική.', μια πρόταση προοπτικής θα ήταν 'Μπορεί η μουσική αυτή να μη μου αρέσει.' ή 'Αυτή η μουσική μπορεί να μου φανεί πολύ δυνατή.' και μια καθοδηγητική πρόταση θα ήταν 'Αν η μουσική μου φανεί πολύ δυνατή, μπορώ να πάω σε ένα άλλο δωμάτιο'.

  1. Αναλογία προτάσεων:

Οι περιγραφικές προτάσεις και οι προτάσεις προοπτικής πρέπει να είναι ίσες ή περισσότερες από τις καθοδηγητικές προτάσεις.

  1. Εξατομίκευση:

Μια κοινωνική ιστορία οφείλει να είναι εξατομικευμένη και να ανταποκρίνεται στα ενδιαφέροντα και στις ανάγκες του ατόμου για το οποίο προορίζεται και να έχει νόημα για το άτομο αυτό. Για παράδειγμα, δε θα χρησιμοποιήσουμε μια κοινωνική ιστορία που να διδάσκει πώς χρησιμοποιούμε το μετρό σε ένα παιδί που κατοικεί σε μικρή πόλη και δεν προβλέπεται να χρησιμοποιήσει το μετρό στο προσεχές μέλλον.

Πώς γράφουμε μια κοινωνική ιστορία:

Πρώτα αναγνωρίζουμε το θέμα, τις δεξιότητες εκείνες δηλαδή που θέλουμε να διδάξουμε με την ιστορία.

Έπειτα συλλέγουμε πληροφορίες για το θέμα αυτό από την οικογένεια αλλά και τους υπόλοιπους επαγγελματίες που συνεργάζονται με το παιδί.

Στη συνέχεια γράφουμε την ιστορία ακολουθώντας τους παραπάνω κανόνες.

Παρουσιάζουμε την ιστορία στο παιδί σε τακτά χρονικά διαστήματα και ελέγχουμε την αποτελεσματικότητά της. Αν χρειαστεί, αναθεωρούμε κάποια σημεία της ιστορίας ή προσθέτουμε πληροφορίες.

Φροντίζουμε να διατηρούμε τις ιστορίες σε ένα φάκελο στον οποίο να έχει πρόσβαση το παιδί.

Παραδείγματα:

Ακολουθεί ένα ενδεικτικό παράδειγμα κοινωνικής ιστορίας, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σαν οδηγός και στη συνέχεια να προσαρμοστεί στις ανάγκες κάθε μαθητή.

Χάνω στα παιχνίδια

 

Αποτελεσματικότητα των κοινωνικών ιστοριών:

Πληθώρα ερευνών και δεδομένων από τη διδακτική πράξη μας έχουν δείξει πως οι κοινωνικές ιστορίες είναι αρκετά αποτελεσματικές και βοηθούν στην κοινωνική κατανόηση, στη μείωση του άγχους, στην εκμάθηση δεξιοτήτων και στην κοινωνικοποίηση.

Από την άλλη πλευρά, έχει υποστηριχθεί ότι το βασικό μειονέκτημα των κοινωνικών ιστοριών είναι πως πρακτικά είναι αδύνατο να περιγραφούν και να προβλεφθούν όλες οι κοινωνικές καταστάσεις με όλες τις εκφάνσεις και τις αποχρώσεις τους και είναι αδύνατο να προετοιμαστεί ένα παιδί για οποιαδήποτε κατάσταση ενδέχεται να βιώσει. Επίσης οι κοινωνικές ιστορίες δεν είναι εξίσου αποτελεσματικές για όλους. Τα μειονεκτήματα αυτά όμως, αν και εύλογα, δε μειώνουν την αξία των κοινωνικών ιστοριών σαν εργαλείο παρέμβασης.

Τέλος, οι κοινωνικές ιστορίες είναι πολύ ωφέλιμες αλλά για να μεγιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητά τους, οφείλουν να είναι τμήμα ενός ευρύτερου εξατομικευμένου προγράμματος παρέμβασης το οποίο συνεχώς αναπροσαρμόζεται ώστε να ανταποκριθεί στις ανάγκες του ατόμου για το οποίου προορίζεται και ακολουθείται από όλους τους επαγγελματίες που συνεργάζονται με το παιδί αλλά και από την οικογένεια.


Ηλιάνα Χριστοπούλου

Ειδική Παιδαγωγός, ΜΑ

 

Πηγές:

Αλευρά, O. (2007), Κοινωνικές Ιστορίες στο Η κοινωνική ένταξη σε σχολείο και η μετάβαση σε χώρο εργασίας για τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού: Θεωρητικά ζητήματα και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις, Επιμέλεια Σοφία Μαυροπούλου, Εκδόσεις Γράφημα, Θεσσαλονίκη

Dempsey, I. & Foreman, P. (2001). A Review of Educational Approaches for Individuals with Autism. International Journal of Disability, Development and Education, 48(1), 103- 116

Frith, U. (1999) Understanding Developmental Language Disorders: From Theory to Practice., Taylor & Francis, London  

Gray, C.A. (1998) Social Stories and comic strip conversations with students with Asperger Syndrome and High - functioning Autism. Asperger Syndrome and High - functioning Autism, 167 – 198

Gray, C.A. (2010) The New Social Story Book, Future Horizons, USA

Howley, Μ. & E. Arnold (2005) Revealing the Hidden Social Code: Social Stories (TM) for People with Autistic Spectrum Disorders, Jessica Kingsley Publishers, UK  

Καλύβα, E., (2005) Αυτισμός. Εκπαιδευτικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα

Ling, J. (2010) I Can't Do That!: My Social Stories To Help With Communication, Self-Care And Personal Skills, Sage Publications, London, UK

Social stories and comic strip conversations (χ.η.) http://www.autism.org.uk/about/strategies/social-stories-comic-strips.aspx, ανακτήθηκε στις 25.06.2018

Social Stories Overview (χ.η.) https://carolgraysocialstories.com, ανακτήθηκε στις 20/06/2018

Το Έργο μας

my gallery front

Επικοινωνία

"Ανάπτυξη" Καλαμάτας

Βασ. Όλγας 23 - Καλαμάτα

Τηλ. 2721028954

"Ανάπτυξη" Μεσσήνης

Δημ. Παύλου Πτωχού 10 - Μεσσήνη

Τηλ. 2722024065

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.