fonologiki enimerotita aricle

Πληθώρα ερευνών έχουν δείξει με σαφήνεια τη στενή σχέση που υπάρχει μεταξύ της επίγνωσης για τη φωνολογική δομή του προφορικού λόγου και της μάθησης της ανάγνωσης και κατά συνέπεια της γραφής. Το παιδί για να μάθει να γράφει και να διαβάζει πρέπει προηγουμένως να έχει συνειδητοποιήσει ότι ο προφορικός λόγος διακρίνεται σε φωνολογικές μονάδες, δηλαδή σε ήχους. Αυτές οι φωνολογικές μονάδες συμβολίζονται με γραφήματα. Κατά συνέπεια, το παιδί για να περάσει ομαλά από τον προφορικό στο γραπτό λόγο, πρέπει να έχει αναπτύξει τη φωνολογική του επίγνωση.

Τα παιδιά χρησιμοποιούν αρχικά τη γλώσσα σαν ένα «εργαλείο» το οποίο τους επιτρέπει να επικοινωνούν, να κατανοούν και να μιλούν, ενώ παράλληλα –με διαισθητικό τρόπο- αντιλαμβάνονται και κάποια στοιχεία σχετικά με τη δομή της γλώσσας. Η μετάβαση από τη διαισθητική στη συστηματική και συνειδητή επεξεργασία της γλώσσας αποτελεί προϋπόθεση για την ομαλή εκμάθηση της ανάγνωσης και της γραφής. Για να επιτευχθεί αυτή η μετάβαση, τα παιδιά πρέπει να «παίξουν» με τη γλώσσα, να την αντιμετωπίσουν δηλαδή σαν ένα «παιχνίδι».

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η συνεργασία εκπαιδευτικών και γονέων. Είναι ωφέλιμο να εξασκείται η ικανότητα του παιδιού να χωρίζει τις λέξεις σε ήχους και να συνδυάζει ήχους για να φτιάξει λέξεις ακόμα και από πολύ μικρές ηλικίες.

Για να μπορέσουν τα παιδιά να επεξεργαστούν τους ήχους της γλώσσας, πρέπει αρχικά να έχουν εξασκηθεί στην αντίληψη και τη διαφοροποίηση ήχων του περιβάλλοντος, περισσότερο χαρακτηριστικών και έντονων, όπως είναι, για παράδειγμα:

  • οι ήχοι της φύσης (βροχή, κύματα, αέρας),
  • οι ήχοι των μουσικών οργάνων,
  • οι καθημερινοί ήχοι (τρίξιμο της πόρτας, ήχος κουδουνιού).
  • Εκτός από τα παιχνίδια που υπάρχουν στο εμπόριο, η κάθε στιγμή προσφέρεται για επεξεργασία ακουστικών ερεθισμάτων του περιβάλλοντος, όπως:
  • η διάκριση ήχων που προέρχονται από μακριά (π.χ. από το δρόμο) και ο εντοπισμός από τα παιδιά της πηγής από την οποία προέρχεται ο κάθε ήχος,
  • καθώς και παιχνίδια στα οποία τα παιδιά καλούνται να κάνουν υποθέσεις για την πηγή ήχων που μοιάζουν μεταξύ τους (π.χ. κελάηδισμα διαφορετικών πουλιών/τηλέφωνο/ξυπνητήρι) μπορούν να αποτελέσουν απλές δραστηριότητες.
  • Επιπλέον παιχνίδια σχετικά με την ένταση και τη διάρκεια των ήχων (π.χ. δίνουμε στα παιδιά έναν ήχο, τον οποίο επαναλαμβάνουν δυναμώνοντας ή χαμηλώνοντας την έντασή του) ή
  • παιχνίδια που απαιτούν επανάληψη και διαφοροποίηση ρυθμικών μοτίβων βοηθούν και προετοιμάζουν τα παιδιά για την επεξεργασία των ήχων της γλώσσας τους.

Οι δραστηριότητες που καλλιεργούν τη φωνολογική επίγνωση εστιάζουν στην αναγνώριση, ανάλυση και σύνθεση φωνημάτων και συλλαβών. Έτσι, προτείνονται οι παρακάτω δραστηριότητες :

  • Δημιουργία ηχο-αινιγμάτων

 Με αφορμή τις λέξεις δημιουργούμε αινίγματα και οδηγούμε και τα παιδιά να δημιουργήσουν τα δικά τους

π.χ. Έχει μέσα ένα πλ και πλένει ρούχα. Τι είναι; Πλυντήριο.

  • Δημιουργία αινιγμάτων με πρόσθεση ή αφαίρεση ήχων ή συλλαβών

 Παίζουμε με τις λέξεις ή με άλλες λέξεις αφαιρώντας, προσθέτοντας ή αλλάζοντας συλλαβές ή ήχους «Τι θα μείνει από το χταπόδι άμα χάσει το χτα; (Το πόδι), Τι θα γίνει το μύδι αν κερδίσει ένα κρε; (Κρεμμύδι), Τι θα γίνει το καζάνι αν χάσει το κα και κερδίσει το λα; (Λαζάνι)»

  • Φτιάχνουμε στιχάκια που ομοιοκαταληκτούν

Ένα μανταρίνι που το λένε Ειρήνη, συνάντησε την Άννα την μπανάνα..

Άλλα παιχνίδια που μπορούν να γίνουν ακόμα και με μεγαλύτερα σε ηλικία παιδιά, είναι τα παρακάτω:

  • «Ο κατάσκοπος»

Βρίσκουμε ένα αντικείμενο στο δωμάτιο, το οποίο αρχίζει με τη φωνούλα (π.χ. πο-) στη συνέχεια, λέμε στο παιδί «Βλέπω κάτι που αρχίζει από…πο-»  και τα παιδιά προσπαθούν να μαντέψουν ποιο στοιχείο κατασκοπεύουμε.

  • «Το Κυνηγόσκυλο»

Λέμε δύο λέξεις και το κυνηγόσκυλο πρέπει να τις μυρίσει και να ανακαλύψει αν αρχίζουν από τη ίδια ή από διαφορετική φωνούλα, π.χ. κότα –πόρτα,  λάθος -πάθος

  • «Ο Ντεντέκτιβ»

Λέμε μια φωνούλα, έπειτα ζητάμε από τα παιδιά να βρουν λέξεις που αρχίζουν ή που τελειώνουν ή που έχουν μέσα τους τη φωνούλα που ζητάμε.

Αγαπημένη συνήθεια όλων των παιδιών είναι τα παραμύθια. Επιλέγουμε και διαβάζουμε έμμετρα παραμύθια – ντορεμύθια (αυτά που ο αγαπημένος μας συγγραφέας βάζει αυτοκόλλητα και πρωτότυπα ρομβοκόλλητα!)

Μετά την ανάγνωση, μπορούμε να διαλέξουμε κάποιες προτάσεις και να παίξουμε μαζί τους, δηλαδή να βρούμε από πόσες λέξεις αποτελείται μια πρόταση. Μπορούμε για να τις μετρήσουμε

  • να χρησιμοποιήσουμε δαχτυλάκια
  • να παίξουμε μουσική
  • να χτυπήσουμε παλαμάκια
  • να γίνουμε λαγουδάκια ή καγκουρό και να κάνουμε πηδηματάκια, και εάν μας αρέσει, μπορούμε να προσθέτουμε και μεις λεξούλες και να αυξάνουμε τα πηδηματάκια και να μεγαλώνουμε την πρόταση, αλλά προσοχή, στο τέλος να θυμόμαστε τι έχουμε πει για να βγει και ο νικητής!

Όπως όλα τα παιχνίδια έτσι και αυτά θα πρέπει να έχουν νικητές και ηττημένους…, για αυτό οι μεγαλύτεροι σε ηλικία παίχτες ας χάσουν καμιά φορά, μπορεί και να μπερδευτούν γι’ αυτό οι μικρότεροι σε ηλικία πρέπει να έχουν τα αυτιά τους ανοιχτά!

Ιδέες για πολλά και άλλα παιχνίδια, υπάρχουν πολλές, χρειάζεται μόνο όρεξη και αγάπη, αλλά και από αυτά υπάρχει…οπότε ώρα για παιχνίδι ή για ντορεμύθια … ποιος ξέρει!

 

Αλίσσια Σπυροπούλου MSc,

Φιλόλογος Ειδικής Αγωγής-

Μουσειοπαιδαγωγός

 

 

Πηγές:

Κασσωτάκη, Α. (2014). Φωνημική Επίγνωση. Αθήνα: Κέντρα Ikid.

Μπεζέ, Λ., Γαβριηλίδου, Ζ. & Σφυρόερα, Μ. (2002). Με την Πινακωτή για την ανάγνωση και τη γραφή. (Πινακωτή 1, Εργαστήριο Ψυχολογίας του παιδιού). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Πόρποδας, Κ. (2002). Η Ανάγνωση. Πάτρα: Πόρποδας Κωνσνταντίνος.

Τριβιζάς, Ε. (2016). Παραμύθια-Ντορεμύθια. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Το Έργο μας

my gallery front

Επικοινωνία

"Ανάπτυξη" Καλαμάτας

Βασ. Όλγας 23 - Καλαμάτα

Τηλ. 2721028954

"Ανάπτυξη" Μεσσήνης

Δημ. Παύλου Πτωχού 10 - Μεσσήνη

Τηλ. 2722024065

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.