βαρηκοία

Αποτελεί δεδομένο ότι η απώλεια ακοής επηρεάζει άμεσα την ανάπτυξη ή και τη συντήρηση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων ενός ατόμου. Η παρουσία έστω και μικρού βαθμού βαρηκοΐας σε ένα άτομο μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη της γλώσσας και της ομιλίας του. Εντούτοις, η λογοθεραπεία είναι συχνά άμεσα συνδεδεμένη με την  ύπαρξη βαρηκοΐας ή και κώφωσης.

Ο λογοπαθολόγος, στα πλαίσια συνεργασίας με μία ομάδα ειδικοτήτων όπως ακοολόγου, ψυχολόγου και ωτορινολαρυγγολόγου, λαμβάνει υπ’ όψιν τις ακουστικές ικανότητες ενός εξεταζόμενου, ιδιαιτέρως ενός νεαρού παιδιού. Σκοπός είναι να δημιουργήσει ένα ειδικά σχεδιασμένο πρόγραμμα παρέμβασης που θα βελτιώσει τις επικοινωνιακές δεξιότητες ενός παιδιού με εξασθενημένη ακοή.

Πώς λειτουργεί η ακοή;

Η θαυμαστή αίσθηση της ακοής περιλαμβάνει ένα περίπλοκο ταξίδι του ήχου έως ότου αυτός καταφθάσει στον εγκέφαλο και ερμηνευθεί η ηχητική πληροφορία. 

Πολύ συνοπτικά, το αυτί χωρίζεται σε τρία μέρη. Το έξω ους, το μέσο ους και το έσω ους. Πλέον γνωστή ονομασία του έσω ωτός είναι λαβύρινθος. Ο λαβύρινθος αποτελείται από το σύνολο των οργάνων ακοής και ισορροπίας. Ο ακουστικός πόρος άγει τα ακουστικά ερεθίσματα προς την τυμπανική μεμβράνη αφού αυτά έχουν πρώτα συλλεχθεί από το πτερύγιο του ωτός. Έτσι η μεμβράνη αρχίζει να ταλαντώνεται. Η επαφή με το ηχητικό ερέθισμα πιέζει προς τα έσω τον τυμπανικό υμένα ο οποίος κινητοποιεί και θέτει σε κατάλληλη κίνηση τα ακουστικά οστάρια (σφύρα, άκμονας, αναβολέας) ώσπου η ταλάντωση επεκτείνεται στην έξω λέμφο της αιθουσαίας έλικας.

Η έξω λέμφος υποχρεώνεται σε ταλάντωση και προκαλεί τη δημιουργία ενός κύματος από την ωοειδή θυρίδα στην στργγυλή. Με την διαμεσολάβηση του υμένα του Reisner η ταλάντωση της έξω λέμφου άγεται, τελικά, στην έσω λέμφο, και με την χρήση της ως φορέα της ενέργειας στο βασικό υμένα επί του οποίου φιλοξενείται το όργανο του Corti. Η μετατόπιση του βασικού υμένα προς την διεύθυνση της τυμπανικής κλίμακας θα προκαλέσει την ομόρροπη μετακίνηση του υμένα της στρογγυλής θυρίδας προς τα έξω (Guyton, 1992).

Η ταλάντωση του βασικού υμένα του κοχλία προκαλεί την ταλάντωση του οργάνου του Corti. Τα τριχωτά κύτταρα έχουν τρίχες που οδηγούνται σε κάμψη και διολισθαίνουν πάνω στον καλυπτήριο υμένα. Η μετατόπιση αυτή προκαλεί την μετατροπή του ακουστικού μηνύματος σε διακριτά ηλεκτρικά δυναμικά. Επομένως  δημιουργούνται κεντρομόλες νευρικές ώσεις οι οποίες και μεταφέρονται δια της νευροαισθητήριας ακουστικής οδού στην εξειδικευμένη για την αναγνώριση της ακοής ανώτερη φλοιϊκή μοίρα όπου και γίνεται κατανοητός ο ήχος ενός ηχητικού ερεθίσματος.

Για την καλύτερη κατανόηση του μηχανισμού της ακοής μπορείτε να παρακολουθήσετε το παρακάτω βίντεο:

https://www.youtube.com/watch?v=2LMF1UdpBak

Από τα παραπάνω λοιπόν, είναι εύκολα κατανοητό πως, όταν υπάρχει κάποια δυσλειτουργία ή εξασθένιση στην ακοή, το «ταξίδι» του ήχου που περιγράφηκε, συναντά ορισμένα «εμπόδια» τα οποία ενδέχεται να προκαλέσουν ποικίλες επιπτώσεις όπως αναφέρεται παρακάτω.

Κώφωση

Ο όρος κώφωση αναφέρεται στην πλήρη και ολοσχερή απουσία της ακουστικής αισθητηριακής λειτουργίας. Ο όρος κωφός υποδηλώνει τα άτομα που δεν ακούνε την ομιλία είτε υπάρχει είτε απουσιάζει το βοηθητικό ακουστικό (Παπαφράγκου,1996).

Βαρηκοΐα

Βαρηκοΐα ονομάζεται η κατάσταση όπου ο ασθενής παρουσιάζει είτε μείωση της ακουστικής οξύτητας είτε μερική απώλεια της ακοής λόγω δυσλειτουργίας σε κάποιο σημείο του ακουστικού συστήματος.

Α. Τύποι Βαρηκοΐας

H βαρηκοΐα εμφανίζεται σε τρεις διαφορετικές μορφές. Αυτό οφείλεται στα αίτια αλλά και στην ανατομικά προσβεβλημένη περιοχή του ωτός. Συγκεκριμένα διαχωρίζουμε:

  • τις βαρηκοΐες αγωγιμότητας όπου εμφανίζεται εσφαλμένη αγωγή του ηχητικού ερεθίσματος από τον εξωτερικό χώρο στο έσω ους εξαιτίας βλάβης του συστήματος μεταφοράς του ερεθίσματος. Με πιο απλά λόγια, η βαρηκοΐα αγωγιμότητας εμφανίζεται όταν διακόπτεται η μετάδοση του ήχου.
  • τις νευροαισθητηριακές βαρηκοΐες όπου παρουσιάζεται βλάβη του οργάνου αντίληψης του ήχου που βρίσκεται στο έσω ους και αναφέρεται ως όργανο Corti. Δηλαδή, τα τριχοειδή αγγεία του κοχλία του αυτιού ή του ακουστικού νεύρου έχουν καταστραφεί. Η εξασθένιση συνδέεται με την αδυναμία μεταφοράς ήχου μέσω των οσταρίων και θεωρείται μόνιμη εξασθένιση.
  • τις περιπτώσεις μικτού τύπου όπου υπάρχουν προβλήματα και από τις δύο πιο πάνω κατηγορίες. Δηλαδή, τόσο η μετάδοση μέσω του αέρα όσο και μέσω των οσταρίων εμπλέκονται, έτσι ώστε η βαρηκοΐα να είναι μερικώς αγωγιμότητας και μερικώς νευροαισθητηριακή, αλλά η ακοή από τη μετάδοση του ήχου μέσω των οσταρίων είναι χαρακτηριστικά η καλύτερη των δύο (Bess & Humes,1995).

Β. Βαθμοί Βαρηκοΐας

Ο βαθμός της βαρηκοΐας κατηγοριοποιείται συχνά βάσει των ουδών ακοής σε διαφορετικές συχνότητες. Ουδός ακοής είναι η χαμηλότερη ένταση στην οποία ένα άτομο μπορεί να ακούσει έναν ήχο. Η ένταση (ηχηρότητα ήχου) μετράται σε decibels (dB). Όσο μεγαλύτερος ο βαθμός της βαρηκοΐας, τόσο μεγαλύτερος ο πιθανός αρνητικός αντίκτυπός της στην ομιλία και τη γλώσσα.

Βαθμοί βαρηκοΐας

Μέσο επίπεδο ακοής (σε dB)

Βαρύτητα βαρηκοΐας

16-25

Ελαφρά Βαρηκοΐα

26-40

Ήπια Βαρηκοΐα

41-55

Μέτρια Βαρηκοΐα

56-70

Μετρίως σοβαρή βαρηκοΐα

70-90

Σοβαρή βαρηκοΐα

91+

Πλήρης απώλεια ακοής

Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι η απώλεια ακοής μπορεί να χαρακτηριστεί μονόπλευρη ή αμφίπλευρη (όταν επηρεάζει το ένα ή και τα δύο αυτιά αντίστοιχα) και προγλωσσική ή μεταγλωσσική (όταν εμφανίζεται κατά την ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας-πριν τα τρία έτη ή μετέπειτα αντίστοιχα).

Γ. Αίτια Βαρηκοΐας

Οι λόγοι εμφάνισης βαρηκοΐας ποικίλουν ανάλογα με τον τύπο της βαρηκοΐας. Παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά τα πιο συνήθη αίτια:

  • ανωμαλίες έξω ωτός όπως μείωση της διαμέτρου του διαύλου του έξω ακουστικού πόρου ή και πλήρης απόφραξή του από πλήθος αιτιών όπως βύσμα κυψελίδας κ.α. (Ζιάβρα & Σκευάς, 2009).
  • διάφορες μορφές ωτίτιδας όπως οξεία ή χρόνια μέση πυώδης ωτίτιδα, εκκριτική ωτίτιδα
  • η μέση ωτίτιδα είναι πολύ συχνή μεταξύ των παιδιών, ειδικά σε παιδιά κάτω των έξι ετών. Τα συμπτώματα είναι αίσθηση πληρότητας στη μολυσμένη περιοχή του αυτιού, πόνος, πυρετός και απώλεια ακοής. Αν δεν θεραπευτεί μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια μέση ωτίτιδα και να προκαλέσει μόνιμη βλάβη.
  • ωτοσκλήρυνση (πιο συχνή στους ενήλικες)
  • κληρονομικά αίτια
  • επιπλοκές κατά την κύηση (όπως ιώσεις της εγκυμονούσας, ερυθρά, εξάρτηση από ουσίες κ.α.)
  • επιπλοκές κατά τον τοκετό (όπως προωρότητα, μειωμένη οξυγόνωση του εμβρύου κ.α.)
  • διάφορες μορφές λοιμώξεων μετά τον τοκετό όπως εγκεφαλίτιδα, γρίπη, φάρμακα που οδηγούν σε μη αναστρέψιμη ωτοτοξικότητα, κατάγματα που

αφορούν την κροταφική περιοχή κ.α.

Ανησυχητικά σημάδια σχετικά με την ακοή του παιδιού;

Η φυσιολογική ανάπτυξη της γλώσσας, της ομιλίας και του λόγου, η επικοινωνία του ατόμου με την οικογένεια και το περιβάλλον του καθώς και η εκπαίδευσή του εξαρτώνται από την ύπαρξη φυσιολογικής ακοής.

Για παιδιά ηλικίας τεσσάρων εβδομάδων έως και πέντε ετών οι γονείς θα πρέπει να αναζητήσουν τη συμβουλή ενός ειδικού όταν τα παιδιά :

  • Δεν στρίβουν το κεφάλι στην κουδουνίστρα ή στο τσαλάκωμα ενός χαρτιού (χωρίς να βλέπουν).
  • Δεν ενθουσιάζονται με παιχνίδια που κάνουν θόρυβο.
  • Δεν προσπαθούν να μιμηθούν τις φωνές που ακούνε.
  • Δεν αντιδρούν στο κάλεσμα του ονόματός τους από απόσταση 1 - 2 μέτρων.
  • Δεν αντιδρούν σε συνηθισμένους θορύβους κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού (π.χ. γάβγισμα σκύλου, ρολόι, μουσική).
  • Δεν εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους, όπως αναμένεται σύμφωνα με την χρονολογική τους ηλικία.

  Για μεγαλύτερα παιδιά όταν:

  • Ρωτάνε συχνά «τι» και «πώς» κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης.
  • Δεν απαντάνε όταν βρίσκονται σε διπλανό δωμάτιο.
  • Ακούνε τηλεόραση σε μεγαλύτερη ένταση από τη συνηθισμένη.

Δυσκολίες στο λόγο και στην ομιλία των παιδιών με βαρηκοΐα

Οι γλωσσικές δυσκολίες αποτελούν συχνό επακόλουθο της βαρηκοΐας και ιδίως της κώφωσης. Συγκεκριμένα, ως προς το λόγο, τα παιδιά με ακουστικές βλάβες δυσκολεύονται στα γραμματικά μορφήματα, χρησιμοποιούν λανθασμένες καταλήξεις λέξεων, συγχέουν τα γένη (π.χ. αρσενικό-θηλυκό), παραλείπουν άρθρα και προθέσεις. Συχνά δυσκολεύονται στην παραγωγή μεγάλων και σύνθετων προτάσεων με πολύπλοκη δομή ενώ, παράλληλα, δυσκολεύονται στην αφήγηση γεγονότων και χρησιμοποιούν περιορισμένο λεξιλόγιο. Επιπλέον, συχνά δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν αντώνυμα και συνώνυμα, αφηρημένες έννοιες καθώς και παροιμίες ή ιδιωματισμούς.

Σχετικά με την ομιλία, τα παιδιά με βαρηκοΐα πραγματοποιούν ποικίλα αρθρωτικά λάθη (ανάλογα πάντα με τον βαθμό και τύπο της βαρηκοΐας). Συχνότερα λάθη είναι παράλειψη ήχων σε αρχική και τελική θέση (π.χ. σκύλος-σκύλο), η προσεγγιστική και όχι ακριβής παραγωγή πολλών συμφώνων (π.χ. γ-χ), η αντικατάσταση άηχων ήχων με ηχηρούς (π.χ. ηχηροποίηση των π-μπ, φ-β κ.α.), η απλοποίηση συμπλεγμάτων (π.χ. σπίτι-πίτι) κ.α.

Ακόμη, σε παιδιά που παρουσιάζουν βαρηκοΐα συναντάται συχνά η υψηλή ένταση φωνής, ο λάθος επιτονισμός των λέξεων και η μονοτονία στην ομιλία.

Λογοθεραπευτική παρέμβαση

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι η φυσιολογική ακοή είναι απαραίτητος μηχανισμός για την ομαλή και πλήρη ανάπτυξη της γλώσσας. Για ένα παιδί η μίμηση της ομιλίας των οικείων του προσώπων και η προσέγγιση της ενήλικης ομιλίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της φυσιολογικής ανάπτυξής του.

 Σαν αποτέλεσμα, είναι σαφές ότι οι ακουστικές δυσχέρειες παρεμποδίζουν την εξέλιξη ενός παιδιού, ιδιαίτερα όσον αφορά στο:

  • αντιληπτικό λεξιλόγιο (το πλήθος των λέξεων που ένα παιδί κατανοεί, χωρίς απαραίτητα να τα αναπαράγει εκφραστικά) και συνεπακόλουθα στο
  • εκφραστικό λεξιλόγιο (το πλήθος των λέξεων που το παιδί παράγει ορθά) καθώς και σε όλους τους τομείς του λόγου και της ομιλίας με χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτά που αναφέρθηκαν παραπάνω.

Πρωτίστως λοιπόν, ο γονέας που υποψιάζεται ή που έχει εντοπίσει ακουστικές δυσκολίες στο παιδί του, χρειάζεται να απευθυνθεί άμεσα σε ένα ακουολόγο για  έναν πλήρη ακοολογικό έλεγχο. Σκοπός είναι η έγκαιρη διάγνωση της ακουστικής δυσχέρειας  του παιδιού και ακολούθως, η γρηγορότερη δυνατή ανάσχεσή της. Ο ειδικός θα προτείνει την κατάλληλη μέθοδο για την βελτίωση της ακοής (π.χ. ακουστικό βαρηκοΐας, κοχλιακό εμφύτευμα κ.α. ).

Επόμενο βήμα που συνιστάται είναι η λογοθεραπευτική παρέμβαση. Όσο πιο πρώιμα απευθυνθούν οι γονείς στο λογοθεραπευτή, τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι η εξέλιξη του παιδιού. Ο λογοθεραπευτής έπειτα από μία λεπτομερή αξιολόγηση του παιδιού, θα σχεδιάσει ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης που θα ανταποκρίνεται ειδικά στις ανάγκες του παιδιού με ακουστικά ελλείμματα.  Έτσι, το παιδί θα είναι σε θέση να βελτιώσει όλους τους τομείς στους οποίους πιθανόν παρουσιάζει δυσκολία λόγω ακουστικού ελλείμματος.

Εν κατακλείδι, για την ομαλή ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας ενός παιδιού με ακουστικές δυσχέρειες είναι απαραίτητη η έγκαιρη διάγνωση της ακουστικής βλάβης και η πρώιμη λογοθεραπευτική παρέμβαση.

Δρακουλάκου Χριστοφίλη

Λογοθεραπεύτρια

Πηγές:   

Bess, F. H., & Humes, L. E. (2003). Audiology : The fundamentals (3rd ed.). Baltimore: Williams & Wilkins.

Guyton, A.C., (1992).  Ιατρική Φυσιολογία, τόμος Β΄. Αθήνα: Επιστημονικές Εκδόσεις Παρισιάνος.

Hegde, M.N., (2008). Hegde’s PocketGuide to Treatment in Speech-Language Pathology, 3rd Edition, Delmar: Cengage Learning.

Ηλιάδης, Θ., Κεκές, Γ., Παπαδέας, Ε.,  Ηλιάδου Β. & Ελευθεριάδης, Ν. (2011). Κλινική Ακουολογία. Πάτρα: Εκδόσεις GOTSIS

Παπαφράγκου, Κ., (1996). Ακοολογία. Αθήνα: Εκδόσεις Παρισιάνου Α.Ε.

Shipley, K. & McAfee, J. (2013). Διαγνωστικές Προσεγγίσεις στη Λογοπαθολογία, 1η Ελληνική Έκδοση, Επιμ. Βιρβιδάκη, Ε. & Ταφιάδης, Δ. Πάτρα: Εκδόσεις Γότσης. Ζιάβρα, Ν. & Σκευάς, Α. (2009). Ωτορινολαρυγγολογία Στοιχεία Ανατομίας Φυσιολογίας και Παθολογίας. Θεσσαλονίκη: University Studio Press

 

Ηλεκτρονικές Πηγές:

Παιδική Βαρηκοΐα: Αναγνωρίστε έγκαιρα τα συμπτώματα. Ανασύρθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2017 από: http://www.iatronet.gr/ygeia/paidiatriki/article/9639/paidiki-varikoa-anagnwriste-egkaira-ta-symptwmata.html

Το Έργο μας

my gallery front

Επικοινωνία

"Ανάπτυξη" Καλαμάτας

Βασ. Όλγας 23 - Καλαμάτα

Τηλ. 2721028954

"Ανάπτυξη" Μεσσήνης

Δημ. Παύλου Πτωχού 10 - Μεσσήνη

Τηλ. 2722024065

E-mail: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.